Πληροφορίες - Ιστορία

Το Κριάτσι είναι ένα πανέμορφο ορεινό χωριό με θέα στον παραπόταμο του Εύηνου, τον  Φίδαρη, και βρίσκεται στις πλαγιές των πανέμορφων Βαρδουσίων, πραγματικά ανάμεσα στα υπέροχα έλατα. Η ονομασία «Κριάτσιον» πιθανότατα να έχει βλάχικη προέλευση και να σημαίνει “δημιούργημα” ή “κορυφή” ή “ράχη”. Το Κριάτσι είναι χτισμένο σε υψόμετρο 1250μ. και καταλαμβάνει ως προς το υψόμετρο, την 22η θέση πανελλαδικά, και την 1η θέση στην Στερεά Ελλάδα, σύμφωνα με το σχετικό Κατάλογο ελληνικών ορεινών χωριών της Βικιπαίδεια. Στον ίδιο κατάλογο που περιλαμβάνει χωριά πάνω από 1000μ υψόμετρο, μπορούμε να συνατήσουμε το Ψηλό Χωριό στην 44η θέση με 1190μ., την Αρτοτίνα στην 48η με 1180μ. και την Κερασιά στην 49η με 1170μ.

Λίγο πριν φτάσει ο επισκέπτης στο χωριό μας, θα περάσει από το πανέμορφο εκκλησάκι της Παναγίας. Με την άφιξη στο κέντρο του χωριού, αντικρίζει τον ενοριακό ναό του Αγίου Νικολάου και την όμορφη πλατεία μας με τον επιβλητικό και ιστορικό πλάτανο που φυτεύτηκε από τον συγχωριανό μας Λάμπρο Ραμαντάνη, πριν φύγει για τον πόλεμο στην Μικρά Ασία όπου και θυσιάστηκε για το έθνος μας. Στην σκιά του πλατάνου μας, που αποτελεί το σημείο δράσης όλου του χωρίου μας, ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει την υπέροχη θέα προς τα κατάμεστα με έλατα βουνά της Ναυπακτίας.

Ιστορικά και Αρχιτεκτονικά να αναφέρουμε ότι εδώ συναντάται το μοναδικό και αξιοπρόσεκτο από δομικής απόψεως οικοδομικό σύμπλεγμα πέντε λιθόκτιστων σπιτιών σε σχήμα Ζ με κοινή ριχτή στέγη από πλάκες σχιστόλιθου, και τα πέντε σπίτια συνδέονται μεταξύ τους με υπόγειο διάδρομο. Βόρεια και βορειοδυτικά του χωριού έχουν επισημανθεί ερείπια οχύρωσης και αρχαίων κτιρίων.

Το 1971, ιδρύεται ο πολιτιστικός σύλλογος Κριατσιωτών Δωρίδος «Η ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ». Ο πολιτιστικός μας σύλλογος έχει ως στόχο μέσα από την δράση του, τη συντήρηση και την ενίσχυση της αγάπης και της φροντίδας για τον τόπο μας, όλων των συγχωριανών μας και των νεότερων μελών των οικογενειών τους, καθώς και την καλλιέργεια αγάπης για την φύση και το βουνό όλων των φίλων του Συλλόγου. Με γνώμονα αυτόν τον στόχο, το Δ.Σ. του πολιτιστικού συλλόγου οργανώνει διάφορες εκδηλώσεις και δράσεις, είτε αυτόνομα είτε σε συνεργασία με γειτονικά χωριά. Μέσω των εκδηλώσεων αυτών αποκτούμε κοινές εμπειρίες με αναφορά τα πανέμορφα ορεινά χωριά της Φωκίδας.

Ο επισκέπτης μπορεί να πιεί τον καφέ του και να φάει το μεζέ του φυσικά πίνοντας τσίπουρο στην πλατεία του χωριού μας με τη συντροφιά των συγχωριανών μας. Η φιλοξενία για φαγητό και διαμονή, προσφέρεται από τα μέλη του  Δ.Σ. του πολιτιστικού συλλόγου του χωριού, έπειτα από σχετική επικοινωνία, καθώς όλοι οι επισκέπτες είναι ευπρόσδεκτοι στο χωριό μας και τους υποδεχόμαστε με ιδιαίτερη χαρά. 

Τέλος, το Κριάτσι (Δημοτική Κοινότητα Κριατσίου – Δημοτική Ενότητα Βαρδουσίων), ανήκει στον Δήμο Δωρίδος της Περιφερειακής Ενότητας Φωκίδας που βρίσκεται στην Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, σύμφωνα με τη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας όπως διαμορφώθηκε με το “Πρόγραμμα Καλλικράτης”. Η επίσημη ονομασία είναι “το Κριάτσιον”. Έδρα του Δήμου είναι το Λιδωρίκι και ανήκει στο γεωγραφικό διαμέρισμα Στερεάς Ελλάδας. Κατά την προηγούμενη διοικητική διαίρεση της Ελλάδας με το “Σχέδιο Καποδίστριας”, μέχρι το 2010, το Κριάτσι ανήκε στο Τοπικό Διαμέρισμα Κριατσίου, του πρώην Δήμου Βαρδουσίων του Νομού Φωκίδας. Ο πληθυσμός του σύμφωνα με την απογραφή του 2021 είναι 57 κάτοικοι (το 2011 είχαν απογραφεί 43 κάτοικοι).

Απογραφές πληθυσμού

Απογραφή1961197119811991200120112021
Δημοτική Κοινότητα Κριατσίου80324270824357
Δημοτική Ενότητα Βαρδουσίων      970
Δήμος Δωρίδος      12.034
Περιφερειακή Ενότητα Φωκίδας      36.199
Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας      508.254

Ιστορική αναδρομή

Με διάταγμα του Όθωνα [ΦΕΚ 16 – 06/04/1833], Ελλάδα χωρίζεται διοικητικά σε δέκα νομούς, ένας από τους οποίους είναι και ο νομός “Φωκίδος και Λοκρίδος” με πρωτεύουσα τα Σάλωνα. Μία από τις επαρχίες του νομού είναι η επαρχία Δωρίδας με πρωτεύουσα το “Λιδωρίκιον”.

Κατά το διάστημα 1836-1869, η επαρχία Δωρίδας αποτελείται από τέσσερις δήμους:

— Αιγιτίου με πρωτεύουσα το Λιδωρίκι.

— Κροκυλείου με χειμερινή πρωτεύουσα τους Πενταγιούς και θερινή την Αρτοτίνα και τα χωριά Αγλαβίστα, Δρεστενά, Παλιοκάτουνο, Αβορίτι, Βλαχοβούνι, Κερασιά, Κουπάκι, Ζοργιάνο, Αλποχώρι, Ιτιά, Νούτσουμπρο,  Κριάτσι, Σουρούστι, Κοστάριτσα, Βοστινίτσα και το διαλυμένο πια, μοναστήρι του Προδρόμου.

— Ποτιδανίας με πρωτεύουσα το Άνω Παλαιοξάρι.

— Τολοφώνος με πρωτεύουσα τη Βιτρινίτσα.

Με διάταγμα του Όθωνα [ΦΕΚ 16 – 06/04/1833], Ελλάδα χωρίζεται διοικητικά σε δέκα νομούς, ένας από τους οποίους είναι και ο νομός “Φωκίδος και Λοκρίδος” με πρωτεύουσα τα Σάλωνα. Μία από τις επαρχίες του νομού είναι η επαρχία Δωρίδας με πρωτεύουσα το “Λιδωρίκιον”.

Κατά το διάστημα 1836-1869, η επαρχία Δωρίδας αποτελείται από τέσσερις δήμους:

— Αιγιτίου με πρωτεύουσα το Λιδωρίκι.

— Κροκυλείου με χειμερινή πρωτεύουσα τους Πενταγιούς και θερινή την Αρτοτίνα και τα χωριά Αγλαβίστα, Δρεστενά, Παλιοκάτουνο, Αβορίτι, Βλαχοβούνι, Κερασιά, Κουπάκι, Ζοργιάνο, Αλποχώρι, Ιτιά, Νούτσουμπρο,  Κριάτσι, Σουρούστι, Κοστάριτσα, Βοστινίτσα και το διαλυμένο πια, μοναστήρι του Προδρόμου.

— Ποτιδανίας με πρωτεύουσα το Άνω Παλαιοξάρι.

— Τολοφώνος με πρωτεύουσα τη Βιτρινίτσα.

Με νόμο του 1912 καταργήθηκαν οι παραπάνω δήμοι και συστάθηκαν κοινότητες.

Σύμφωνα με το “Σχέδιο Καποδίστριας” (Ν. 2539/1997) έγινε συνένωση κοινοτήτων σε μεγαλύτερους δήμους με σκοπό τη βελτιστοποίηση της δημόσιας διοίκησης στο επίπεδο της τοπικής αυτοδιοίκησης. Περιλάμβανε τους δήμους Βαρδουσίων, Ευπαλίου, Λιδωρικίου και Τολοφώνος. Η διοικητική διαίρεση που προέκυψε με το νόμο αυτό ίσχυσε μέχρι το τέλος του 2010, οπότε και αντικαταστάθηκε από τη νέα διοικητική διαίρεση που προβλέπει το “Πρόγραμμα Καλλικράτης”. Ο σημερινός Δήμος Δωρίδος που συστάθηκε με το “Πρόγραμμα Καλλικράτης” (Ν. 3852/2010) προέκυψε από την συνένωση των προϋπαρχόντων δήμων Βαρδουσίων, Ευπαλίου, Λιδωρικίου και Τολοφώνος. Αντιστοιχεί επακριβώς στην παλαιότερη Επαρχία Δωρίδας.

Κριάτσι – Ν. Φωκίδος και Λοκρίδος

    • 20/04/1835
      Ο οικισμός προσαρτάται στο δήμο Βωμέας
    • 05/11/1836
      Ο οικισμός αποσπάται από το δήμο Βωμέας και προσαρτάται στο δήμο Κροκυλίου

Κριάτσι – Ν. Φθιώτιδος και Φωκίδος

    • ΦΕΚ 57Α – 31/12/1869
      Ο οικισμός αποσπάται από το δήμο Κροκυλίου και προσαρτάται στο δήμο Βωμέας
    • ΦΕΚ 261Α – 31/08/1912
      Ο οικισμός αποσπάται από το δήμο Βωμέας και προσαρτάται στην κοινότητα Αρτοτίνας
    • ΦΕΚ 95Α – 03/05/1919
      Ο οικισμός αποσπάται από την κοινότητα Αρτοτίνας και ορίζεται έδρα της κοινότητας Κριατσίου
    • ΦΕΚ 84Α – 03/04/1933
      Ο οικισμός αποσπάται από την κοινότητα Κριατσίου και προσαρτάται στην κοινότητα Αρτοτίνας
    • ΦΕΚ 72Α – 31/03/1943
      Ο οικισμός αποσπάται από το νομό Φθιώτιδος και Φωκίδος και υπάγεται στο νομό Φωκίδας
    • ΦΕΚ 19Α – 26/01/1952
      Ο οικισμός αποσπάται από την κοινότητα Αρτοτίνας και ορίζεται έδρα της κοινότητας Κριατσίου
    • ΦΕΚ 244Α – 04/12/1997
      Ο οικισμός αποσπάται από την κοινότητα Κριατσίου και προσαρτάται στο δήμο Βαρδουσίων
    • ΦΕΚ 87Α – 07/06/2010
      Ο οικισμός αποσπάται από το δήμο Βαρδουσίων και προσαρτάται στο δήμο Δωρίδος

Κριάτσι – Ν. Φωκίδας

Ο οικισμός αποσπάσθηκε στο νομό Φωκίδας από το νομό Φθιώτιδος και Φωκίδος.

Τα ονόματα των χωριών στην περιοχή

Τα περισσότερα χωριά στην επαρχία της Δωρίδας είχαν διαφορετικά ονόματα παλιότερα – οι ηλικωμένοι ακόμα τα αποκαλούν με τα παλιά ονόματα.

Το Κριάτσι, όπως και μερικά ακόμα, διατήρησε το όνομα που είχε δίχως αλλαγή.

Παλιά ονομασίαΝέα ονομασίαΈτος μεταβολής
ΑγλαβίσταΠεριβόλι1959
Άνω ΠαλαιοξάριΠοτιδανία1940
ΒελενίκοςΕλαία1955
ΒελούχοβοΚάλλιο1916
ΒιτρινίτσαΤολοφώνα1927
ΒλαχοκάτουνοΤρίκορφο1930
ΒοστινίτσαΔάφνος1927
ΓκουμαίοιΦιλοθέη1959
ΓρανίτσαΔιακόπι1927
ΔρεστενάΤρίστενο1928
ΚαγκέλεςΠηγή1959
ΚαρδάραΔροσάτο1959
ΚαρούτιαΠύργος1959
Κάτω ΠαλαιοξάριΠαλαιοξάρι1959
ΚίσσεληΛεμονιά1928
ΚωστάριτσαΔιχώρι1927
ΛεμονιάΠάνορμος1931
ΛούτσοβοςΚόκκινο1930
ΛυκοχώριΤείχιο1929
ΜάκρυσιΜακρυνή1927
ΜαραζάΡοδοδάφνη1928
ΜαυρογιάννηςΛεύκα1902
ΝούτσομπροςΨηλό Χωριό1927
ΝτουβιάΆγιος Σπυρίδων1959
ΞυλογαϊδάραΚαλλιθέα1901
Ομέρ ΕφένδηςΚαστράκι1927
ΠαλαιοκάτουνοΚροκύλειο1915
ΠαλαιόχανοΠευκάκι1959
ΠλέσσαΑμυγδαλιά1927
ΠύρινοΑιγίτιο1928
ΡοδοδάφνηΔαφνοχώρι1933
ΣεβεδίκοςΔωρικό1959
ΣουλέΕυπάλιο1907
ΣουρούστιΚερασιά1928
ΣτρούζαΠύρινος1927
ΤολοφώνΕρατεινή1901
Χάνια ΣτενούΣτενό1959
Χασάν ΑγάςΆγιος Πολύκαρπος1927

Πηγές:

Created by Konstantinos Gavrinas